Canvedo's Blog

Nhật ký mở…

Cảm hoài ( Đặng Dung )

Cảm hoài ( Đặng Dung ) 

Thế sự du du nại lão hà
Vô cùng thiên địa nhập hàm ca
Thời lai đồ điếu thành công dị
Vận khứ anh hùng ẩm hận đa
Trí chúa hữu hoài phù địa trục
Tẩy binh vô lộ vãn thiên hà
Quốc thù vị báo đầu tiên bạch
Kỷ độ long tuyền đới nguyệt ma.

null

Đặng Dung là con trai Quốc công Đặng Tất, một nhân vật tích cực chiến đấu chống giặc Minh, quê ở Thiên Lộc, nay thuộc Can Lộc, Nghệ Tĩnh.
Đặng Dung là người cùng với Nguyễn Cảnh Dị (con trai Nguyễn Cảnh Chân) lập Trần Quý Khoáng (cháu Trần Nghệ Tông) lên làm vua để tổ chức kháng chiến chống quân Minh xâm lược. Đặng Dung được phong làm Đồng bình chương sự, cùng với Nguyễn Suý, Nguyễn Cảnh Dị, Nguyễn Biểu giữ vai trò chủ chốt. Họ là những tướng lĩnh tài ba, dũng mãnh, xả thân cứu nước bất khuất trước quân thù. Cuối năm 1413, Đặng Dung, Nguyễn Suý, Nguyễn Cảnh Dị và Trần Trùng Quang… bị quân Minh bắt; năm 1414 bị giải sang Trung Quốc. Giữa đường, vua Trùng Quang nhảy xuống sông chết. Nguyễn Suý, Đặng Dung cũng tìm cách trầm mình chết theo. Cuộc kháng chiến chống Minh của Trùng Quang kết thúc thất bại, nhưng những tấm gương hy sinh cao cả của Nguyễn Suý, Nguyễn Cảnh Dị, Nguyễn Biểu, Đặng Dung… vẫn sáng ngời sử sách. 

Đặng Dung chỉ để lại bài thơ Cảm hoài, nhưng đó là một bài thơ đã và sẽ sống mãi trong lịch sử văn học Việt Nam, vì nó là tiếng ca nói lên khí tiết anh hùng của tác giả và của cả thời đại- thời đại đấu tranh chống giặc Minh xâm lược tàn bạo đầy bi tráng hồi đầu thế kỷ XV, sử cũ gọi là thời Hậu Trần.

– Bản dịch của thi sỹ Tản Đà

Việc đời man mác tuổi già thôi
Đất rộng trời cao chén ngậm ngùi
Gặp gỡ thời cơ may những kẻ,
Tan tành sự thế luống cay ai!
Phò vua bụng những mong xoay đất,
Gột giáp sông kia khó vạch trời.
Đầu bạc giang san thù chửa trả
Long tuyền mấy độ bóng trăng soi

– Bản dịch của Phan Kế Bình

Việc đời bối rối tuổi già vay,
Trời đất vô cùng một cuộc say.
Bần tiện gặp thời lên cũng dễ
Anh hùng lỡ bước ngẫm càng cay.
Vai khiêng trái đất mong phò chúa,
Giáp gột sông trời khó vạch mây .
Thù trả chưa xong đầu đã bạc,
Gươm mài bóng nguyệt biết bao rày.

–Bản dịch của Nguyễn Tấn Hưng–
Việc dở dang, há vội già!
Mênh mang trời đất ta bà khúc say.
Ðược thời, hèn mọn có ngày,
Vận thua, hào kiệt đắng cay nỗi lòng.
Những toan giúp chúa trùng hưng,
Hận sao chẳng sức níu sông Ngân Hà.
Hai vai nợ nước thù nhà,
Tóc sương mấy độ trăng tà mài gươm!

— Bản dịch của Nguyễn Tâm Hàn —
Tuổi đã xế chiều việc chẳng xong
Buồn phiền nhắp chén giữa mênh mông
Thời may cũng độ phường vô thức
Vận xấu nào tha kẻ khí hùng
Sẻ đất không đường phò thánh chúa
Vạch mây chẳng lối giúp non sông
Quốc thù còn đó, đầu sương phủ
Vàng võ mài gươm bóng nguyệt lồng

Định viết 1 bài cảm về bài thơ này, nhưng đọc ở đây thấy hay quá nên xin đăng luôn:

BÀI DỰ THI “BÀI LÀM VĂN HAY NHẤT LỚP” của báo MỰC TÍM 

Đề : Phân tích bài ” Cảm hoài ” của Đặng Dung

Đến cuối đời Hồ thì “hào khí Đông A ” vang dội một thời đã không vực nổi một triều đình yếu kém , mục ruỗng , kết quả là quốc gia rơi vào vòng nô lệ . Ngọn cờ nghĩa khí phất lên từ trại Trùng Quang cũng không giành lại được cơ đồ . Là một anh hùng thất thế thời ấy , trước lúc ra đi , Đặng Dung đã để lại một nỗi ” cảm hoài ” .
” Thế sự du du nại lão hà
Vô cùng thiên địa nhập hàm ca “
Có phải đó là tiếng thở dài của một gười anh hùng thất thế ? ” Việc đời trôi mãi nhưng ta đã già rồi ” ! Với một cuộc đời chìm nổi, va chạm với rất nhiều thử thách vậy mà bây giờ Đặng Dung phải bó gối ngồi nhìn ” thế sự du du ” , làm sao tránh được nỗi sầu vạn cổ ? Trong câu hát nghêu ngao của người anh hùng thất thế là cả một nỗi hoài cảm mênh mang ” vô cùng thiên địa ” ! Vận khứ , tiệc tàn nhưng mối sầu còn mãi với ngàn thu . Giới thiệu mối ” cảm hoài ” , hai câu đề đã ôm trùm vũ trụ . Một chút đại ngôn cho ta hiểu chí anh hùng .
Theo bố cục cổ điển của một bài thất ngôn bát cú thì hai câu tiếp theo phải là câu thực . Thế nhưng “thời lai đồ điếu thành công dị / Vận khứ anh hùng ẩm hận đa ” lại được sinh ra dưới hình hài của hai câu luận – đó là một cách nhìn nhận đánh giá sự thành bại ở đời. Đôi khi, ở những bài thơ thất ngôn bát cú, hai câu luận lại mang nét thực . Đó là khi sự kiện đến ồ ạt , dồn dập khiến ta không còn thời gian để mà bàn luận nữa .Chẳng biết đây có phải là bài thơ duy nhất trong văn học Việt Nam có hai câu thực mang nét luận hay không ? Việc đã theo dòng trôi xa , Đặng Dung có đủ độ lùi để uống cạn niềm cay đắng. Ta hình dung ông như một con người ngồi lại bên dòng chảy cuộc đời mà trầm mặc suy ngẫm.
Kẻ “đồ” , “điếu’ mà ông nói đến trong câu thơ trên là Hàn Tín và Khương Tử Nha, hai anh hùng nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc. Xuất thân từ những kẻ bần hàn , họ vẫn có thể dựng nên công nghiệp, có thể đem tài trí của mình để mộng bá đồ vương. Còn ông xuất thân từ một gia đình danh tướng thì sao?… Cọp chết để da… Đặng Dung ơi ! Tiếng thơm của người anh hùng còn vang mãi . Chẳng phải “lạc nước hai xe đành bỏ phí’ ông cho rằng “vận’ của mình đã ‘khứ’. Thời thế giờ đây không giúp kẻ anh hùng. Ông cay đắng thừa nhận mình bất lực , dẫu không là một kẻ bất tài :
” Trí chủ hữu hoài phù địa trục
Tẩy binh vô lộ vãn thiên hà’
Ta cảm thấy choáng ngợp trước hình ảnh thơ to lớn, kì vĩ. Không có sức mạnh như Hercules của thần thoại Hy Lạp, Đặng Dung vẫn muốn nâng trục đất để giúp vua, giúp nước… Nhà Trần đã đi qua nhưng hào khí của một thời lịch sử kiêu hùng còn bừng cháy trong ông. Lòng yêu nước thương dân của ông đã được thể hiện rất rõ qua câu thơ ” tẩy binh vô lộ vãn thiên hà ” . Ông muốn tẩy binh. Vâng! Rửa áo giáp của một cuộc chiên tranh tàn khốc. Dù biết sẽ rất khó khăn, ông phải rửa nhữg giọt máu của bao sinh linh còn vương trên áo, rửa đi dấu vết của bụi đường trong ngàn dặm chinh an. Với tấm lòng của một người yêu nước, ông sẵn sàng làm điều đó, ông chỉ muốn vươn tới một nền hòa bình thực sự. Nhưng tiếc thay! Nhịp chùng của bài thơ đã tới, “Vô lộ vãn thiên hà”. Chỉ có thiên hà mới gột được giáp binh. Nhưng “thiên hà”, con sông rộng lớn với muôn vàn tinh tú, chỉ tồn tại trên bầu trời hoặc trong giấc mơ của những người mang chí lớn mà thôi. Mãi đến lúc ra đi ông vẫn mong tìm cho bằng được đường khai thông thiên hà xuống trần gian, cho nền hòa bình, độc lập trở về cùng đất Việt.
“Quốc thù vị báo đầu tiên bạch
Kỷ độ long tuyền đái nguyệt ma”.
Còn gì buồn hơn cho kẻ anh hùng khi nghiệp lớn của cuộc đời dang dở ? Tuổi xanh qua đi, quốc thù còn đó – ta cứ ngỡ bài thơ khép lại trong một tiếng thở dài.
“Kỷ độ long tuyền đái nguyệt ma” – câu thơ cuối đã xóa đi những suy diễn tầm thường đó, nó ánh lên một nỗi tự hào, như vầng hào quang của thanh gươm quý ngời lên giữa đêm trăng. Tuổi già, đầu bạc, vận đã qua rồi nhưng người nghĩa sĩ mấy độ mài gươm không có điều gì phải hộ thẹn với đời, dẫu lòng mang bao tiếc nuối. Thanh gươm mà ông từng mài trong đêm trăng ấy có một nét nào đó giống ngọn giáo mà Phạm Ngũ Lão đã từng trấn giữ núi sông. Thanh gươm ấy, hy vọng rằng Đặng Dung vẫn giắt bên hông khi lao mình xuống sông để không lọt vào tay giặc.
Trải qua hơn nửa thiên niên kỷ, “Cảm Hoài” vẫn đứng đấy sừng sững, tượng trưng cho một ý chí Việt Nam. Dù bất lực trước cuộc đời, những câu thơ của Đặng Dung vẫn hằn lên những nỗi niềm to lớn, hình như sĩ khí của một đời cầm gươm đã ám ảnh từng câu chữ – “Phi hào kiệt chi sĩ bất năng”. Nhà Hồ tan rã là một điều tất yếu nhưng lịch sử lại có thêm tên tuổi Đặng Dung và văn học Việt Nam mãi khắc ghi một mối “Cảm Hoài”.

Người làm bài : Trần Vương Thuấn – Lớp 10C PTTH Chu Văn An – Ninh Thuận.
Giáo viên chấm bài : Nguyễn Đức Thạch.

(Báo Mực Tím số 398 ngày 6 / 1 / 2000)

Bài viết này cũng đã được chọn in trong TUYỂN TẬP 50 BÀI LÀM VĂN HAY NHẤT LỚP của NXB Trẻ TP Hồ Chí Minh năm 2001.
……………………………………………………..

Trần Vương Thuấn là học trò của tôi tại trường PTTH Chu Văn An khóa 1998 – 2001.
Hiện là phóng viên tạp chí Thế Giới Số TP Hồ Chí Minh.
Làm thơ, viết văn với bút danh Thục Linh.
Các bạn có thể biết thêm chi tiết về Thục Linh – Trần Vương Thuấn với:
http://www.tuoitre.com.vn/tianyon/Index.as…p;ChannelID=172
http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.as…p;ChannelID=158

Tháng Một 5, 2011 - Posted by | Uncategorized

Chưa có phản hồi.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: