Canvedo's Blog

Nhật ký mở…

Thủy chiến Thị Nại – Những thiên anh hùng ca

Đến sáng hôm sau, trận thủy chiến Thị Nại coi như đã xong với chiến thắng thuộc về nhà Nguyễn. Để có được chiến thắng này, quân Nguyễn đã chịu thiệt hại không nhỏ, hơn 4000 binh sĩ tử trận trong đó có Thủy sư Đô đốc Võ Duy Nghi.

Nhưng phía Tây Sơn còn thiệt hại nặng nề hơn, toàn bộ hạm đội ở Thủy Nại – có thể hiểu như toàn bộ sức mạnh hải quân của Tây Sơn lúc bấy giờ – bị tiêu diệt hoàn toàn. Theo số liệu thống kê thì tổng cộng Tây Sơn mất hơn 20.000 quân, 1800 chiến thuyền, hơn 600 đại pháo đủ cỡ. Gần đây có tin người ta vừa trục vớt được một trong những khẩu đại pháo tại vùng biển này.

Những thiên anh hùng ca

Sau khi thất thủ cửa biển, đô đốc Võ Văn Dũng cho thu quân và đổ bộ lên bờ phối hợp cùng nhánh quân bộ của tướng Trần Quang Diệu trấn giữ các nơi trọng yếu, nhằm không cho quân Nguyễn đổ bộ. Lúc này tuy đã mất Thị Nại nhưng đại quân trên bộ của Tây Sơn vẫn còn rất mạnh, quân Nguyễn tuy đã làm chủ được mặt biển nhưng vẫn không thể đổ bộ được. Kế hoạch hội 2 cánh quân thủy bộ do đó vẫn không thể thực hiện được, quân Nguyễn vẫn không thể giải vây được thành Bình Định.

Nguyễn Ánh nhiều phen cho quân tổng lực tập kích nhằm đổ bộ, tuy nhiên vẫn không thể nào vượt qua được lực lượng trấn giữ bờ biển và dàn đại pháo từ trên núi của Trần Quang Diệu.

Phía Tây Sơn, tướng Trần Quang Diệu cũng không muốn tiếp tục kéo dài, ông tiến đánh ngày đêm quyết tâm hạ cho bằng được thành Bình Định. Tình thế trong thành lúc này vô cùng nguy ngập, trong thành binh sĩ hết lương thực không còn sức chiến đấu. Trước tình hình trên, Nguyễn Ánh cho người bí mật lẻn vào thành truyền lệnh cho Võ Tánh và Ngô Tùng Châu phải bỏ thành, tìm đường thoát ra biển để hạm đội bên ngoài đón.

Một góc thành Bình Định ngày nay

Võ Tánh đọc xong thánh chỉ, ông trầm tư rồi viết thư trả lời kêu sứ giả mang về cho Nguyễn Ánh. Trong thư ông một mực phân tích rằng hiện tại toàn bộ đại quân của Tây Sơn đều tập trung ở thành Bình Định:

“Điều đó nghĩa là ở kinh đô Phú Xuân đang bỏ ngõ, nếu lúc này quân ta chuyển hướng ra Phú Xuân ắt sẽ chiếm được, từ đó sẽ giúp thay đổi đại cuộc và kết thúc chiến tranh. Phận thần, làm tướng mà không giữ được thành thì phải chết với thành, đó là lẽ hiển nhiên, huống hồ cái chết của thần sẽ góp phần thống nhất sơn hà, vậy hà cớ gì không thể mỉm cười nơi chín suối. Thánh thượng là thiên tử, không được vì tình riêng mà quên đi đại cuộc. Xin thánh thượng hãy cho chuyển hướng đại binh ra Bắc đánh chiếm Phú Xuân”.

Đọc thư của Võ Tánh, Gia Long cho họp bàn các tướng lại trên soái hạm, ông một mực không chấp thuận: “Võ Tánh theo ta từ những ngày đầu lập nghiệp, trải qua biết bao nhiêu khó khăn gian khổ, nay nghiệp lớn chưa thành, một ngày vinh hoa chưa hưởng. Ta đi đồng nghĩa với việc đưa Võ Tánh vào chỗ chết, sau này làm sao có thể ngẩng mặt nhìn thiên hạ mà trị vì?”

Mọi người đều trầm ngâm, sau khi luận bàn, Tả quân Lê Văn Duyệt thay mặt các tướng đứng ra can ngăn vua Gia Long: “Là tướng võ, mong muốn của Võ Tánh là được chết theo thành – nhờ đó xoay chuyển được đại cuộc. Nay nếu thánh thượng vì cứu Võ Tánh mà đi sâu vào giao chiến với đại binh của Tây Sơn, cứu được Võ Tánh rồi không biết đến bao giờ chiến tranh mới kết thúc. Một đằng được chết cho non sông vươn lên, một đằng là vì sự sống của mình mà kéo dài chiến tranh. Liệu rằng điều đó có công bằng cho Võ Tánh? Xin thánh thượng lắng nghe lời Võ Tánh: người là thiên tử, nhất định phải gạt bỏ tình riêng mà vì thiên hạ”.

Nguyễn Ánh trầm ngâm quay về phòng, sáng hôm sau ông ra lệnh hợp quân với bộ binh của tướng Nguyễn Văn Trương tiến thẳng về Phú Xuân, giao cho tướng Nguyễn Văn Thành ở lại kềm chân Trần Quang Diệu với hy vọng mong manh sau khi đánh chiếm xong Phú Xuân sẽ quay trở về giải cứu Võ Tánh.

Hạm đội chuyển hướng ra Phú Xuân

Ngày 5 tháng 6 năm 1801, ông cho hạm đội chuẩn bị rời Thị Nại, trước khi soái hạm của mình quay đầu chuyển hướng, lần đầu tiên ông phá lệ (là thiên tử không được quỳ lạy trước bấy kỳ ai ngoài trời đất và tổ tiên), Nguyễn Ánh đã quỳ xuống hướng về thành Bình Định chắp tay lạy. Chứng kiến cảnh tượng đó các quan tướng xung quanh ai nấy đều ngậm ngùi.

decor

Nguyễn Ánh đi rồi, thành Bình Định cũng kiệt quệ. Có một câu chuyện kể lại rằng các binh sĩ vì quá đói nên đã trộm cắp lương thực của dân trong thành, Võ Tánh bắt được mang ra trước quân lính và dân chúng, ông nói: “Chúng ta còn giữ thành được tới ngày hôm nay là do lòng dân vẫn còn ủng hộ, nếu trộm cắp của dân như vầy thì quân ta như phường giặc cướp hay sao? Mang ra chém!”

Tên lính khóc van nói: “Xin chủ tướng tha mạng, cả đội lính dưới quyền vì quá đói nên thuộc hạ mới làm càn”.

Dân làng xung quanh cũng can ngăn, trước tình cảnh đó, Võ Tánh ngước mắt lên trời: “Để đến ngày hôm nay, tội lớn nhất là ta. Anh em yên tâm ta đã có cách, ngày mai tất cả sẽ thoát khỏi cảnh này”. Nói đoạn ông quay trở về lầu chỉ huy, nói với thượng thư Ngô Tùng Châu: “Sau khi ta đi rồi, huynh ở lại lo cho các anh em, cố gắng bảo toàn mạng sống của mình và các anh em”.

Ngô Tùng Châu gạt nước mắt nói: “Võ có trung can lẽ đâu Văn lại không nghĩa khí. Tôi xin vô phép đi trước ngài”.

Rồi Võ Tánh lên lầu bát giác, phóng hỏa tự thiêu để lại một lá thư tuyệt mệnh gửi cho tướng Trần Quang Diệu. Thượng thư Ngô Tùng Châu cũng uống thuốc độc tự vẫn.

Sau khi Võ Tánh và Ngô Tùng Châu chết, quân Nguyễn mở cửa thành đầu hàng. Trần Quang Diệu cưỡi ngựa đi chậm giữa quân lính 2 bên, ông đến đài chỉ huy tiếp nhận thư tuyệt mệnh của Võ Tánh. Trong thư Võ Tánh nói: “Phận làm tướng, ta không giữ được thành lẽ hiển nhiên phải chết theo thành. Chỉ một mong muốn sau cùng, anh em binh sĩ không có tội tình gì, xin ngài hãy vì đức lớn mà đừng làm hại, cũng như ngày trước khi chiếm được thành Quy Nhơn, quân Nguyễn đã không giết hại những binh sĩ Tây Sơn giữ thành”.

Lầu Bát Giác ngày nay

Trần Quang Diệu ra lệnh tẩm liệm thi hài Võ Tánh và Ngô Tùng Châu làm lễ hậu táng trang nghiêm. Trong lễ hậu táng ông bước đến cúi đầu trước vong linh một võ tướng trung dũng dù là ở phe đối nghịch. Sau đó ông cho tập họp tất cả quân Nguyễn lại và nói: “Các ngươi may mắn có được một chủ tướng kiên trung mà cả dân chúng lẫn đối thủ đều kính phục. Nay theo mong muốn tướng Võ Tánh. Các người có thể ở lại Quy Nhơn này lập nghiệp, trở lại quê nhà làm ăn, thậm chí có thể quay trở về với Nguyễn Ánh chống lại ta. Ta đảm bảo mạng sống cho các ngươi rời khỏi thành.”

Khung cảnh trang nghiêm bi hùng. Tất cả quân Nguyễn trong thành hôm đó, không một ai quay trở lại con đường binh đao chống lại Trần Quang Diệu.

Tượng Trần Quang Diệu trong bảo tàng Quang Trung

decor

Trận Thị Nại đã góp phần quan trọng xoay chiển đại cuộc thời bấy giờ, giúp cho việc kết thúc chiến tranh nhanh hơn. Sau chiến thắng ở Thị Nại thì gần như tất cả tàu thuyền của nhà Nguyễn có thể tự do đi lại ngoài biển. Đúng như tình hình nhận định, sau khi chuyển hướng đại binh ra Phú Xuân, Nguyễn Ánh trong thời gian ngắn đã chiếm được kinh đô Phú Xuân và từ đó thống nhất toàn bộ đất nước.

Ngày mồng 1 tháng 6 năm Nhâm Tuất (1802), ông lên ngôi ở Phú Xuân, lấy hiệu là Gia Long, ý nghĩa là từ nay đất nước đã được thống nhất một dải từ Gia Định đến Thăng Long.

Vua Gia Long

Lên ngôi rồi, công lao và cái chết trung dũng của Võ Tánh vẫn luôn đau đáu trong suy nghĩ của ông. Và ông đã cho làm tất cả những gì có thể để vinh danh sự hy sinh của người tướng trung kiên ấy.

Vì cơ nghiệp chín đời bị giày xéo, lòng căm giận hơn 20 năm nằm gai nếm mật, Gia Long đã cho tiến hành xét xử thảm khốc vua quan nhà Tây Sơn (việc mà cho đến nay vẫn còn bị rất nhiều sử sách lên án). Trong cuộc xét xử này, vua Gia Long đã rất mạnh tay, lý do trả thù tôi cho rằng chỉ là một trong những lý do, mà lý do lớn hơn có lẽ là lúc đó đất nước vừa mới thống nhất, cả nước vẫn còn nhiều rối loạn, những người thân Tây Sơn và các phe phái khác vẫn còn nhiều nên Nguyễn Ánh muốn dùng sự kiện này để răn đe tất cả các phe chống đối.

Tất cả những ai có liên quan đến Tây Sơn đều bị áp dụng hình phạt tru di cửu tộc. Những người hiếm hoi thoát được là những người đã bỏ đi biệt xứ, thay đổi tên họ. Riêng các trọng thần của Tây Sơn thì đều phải chịu những hình phạt cao nhất như lăng trì, ngũ mã phanh thây (chính xác hơn là dùng voi chiến).

Riêng trường hợp của tướng Trần Quang Diệu, ông là một trong những rường cột của Tây Sơn và theo chiếu thì chắc chắn sẽ là người hứng chịu sự trừng phạt nặng nhất. Nhưng nhờ những ơn nghĩa đã đối xử với Võ Tánh kể trên mà Gia Long đã xét xử ông nhẹ hơn rất nhiều. Thay vì tru di cửu tộc và bản thân bị xử ngũ mã phanh thây, ông được giảm xuống chém ngang lưng (có tài liệu nói là chém đầu – nhẹ hơn cả án chém ngang lưng) và được Gia Long chấp thuận cho mẹ ông được sống.

Lưu danh ngàn đời

Câu chuyện về tướng Võ Tánh, Ngô Tùng Châu, Trần Quang Diệu chính là nguồn cảm xúc để tôi viết nên toàn bộ loạt bài này. Võ Tánh là người duy nhất hiếm hoi không phải là dân Bình Định nhưng lại được người dân nơi đây truyền tụng bằng câu ca dao:

Ngó lên ngọn tháp Cánh Tiên
Cảm thương quan Hậu thủ thành ba năm!

Sinh thời, vì nhiều công trạng vào sanh ra tử cùng nhà vua mà ông đã được Nguyễn Ánh gả em gái của mình là công chúa Ngọc Du. Khi được tin Võ Tánh hy sinh, công chúa Ngọc Du đã làm bài thơ khóc chồng đẫm nước mắt sau:

Những tưởng ra tay giúp nước nhà
Ai dè binh địa nổi phong ba.
Xót người vị quốc liều thân ngọc,
Khiến thiếp cô phòng ủ mặt hoa.
Gối mộng mơ màng duyên nợ cũ,
Đài mây xiêu lạc phách hồn xa.
Lửa trung đốt đỏ gương hào kiệt,
Nóng ruột thuyền quyên giọt lệ sa!

Gia Long trước sau vẫn nhớ về sự hy sinh kiên trung vì nghiệp lớn của Võ Tánh. Ông là người duy nhất trong tất cả các đại tướng Bình Tây được phong đến tước Quốc Công, những tướng khác Châu Văn Tiếp, Võ Duy Nghi, Nguyễn Văn Trương và cả tướng Nguyễn Huỳnh Đức cũng chỉ được phong đến tước quận công là hết. Bài vị của ông cũng được đặt cách thờ tại Thế Miếu – nơi chỉ dành riêng cho hoàng tộc.

Lăng mộ Võ Tánh (phải) và Ngô Tùng Châu (trái) trong thành Bình Định

Mộ ông tại Bình Định sau này Gia Long xây dựng lại chính tại vị trí mà Trần Quang Diệu đã chôn cất khi xưa. Ngày nay khi thăm thành cổ Bình Định, ta vẫn còn thấy ngôi mộ này. Mộ ông hình bầu dục trên có khắc hình con dơi (vẫn chưa hiểu ý nghĩa tại sao), gần đó là mộ thượng thư Ngô Tùng Châu hình chữ nhật. Sau đó Nguyễn Ánh cho cải táng và chôn ở bắc thành Gia Định – khu vực đường Hồ Văn Huê ngày nay, có dịp tôi sẽ viết bài chi tiết hơn, nhưng có tài liệu nói mộ này chỉ chôn hình nhân bằng sáp do Võ Tánh đã tự thiêu không còn thi hài.

Trước năm 1975 ở Sài Gòn có 2 con đường được đặt tên là Võ Tánh, một ở khu vực đường Nguyễn Trãi bây giờ và một ở khu vực đường Phan Đăng Lưu (gần mộ ông).

decor

Khi được nghe kể về những câu chuyện trên, trong lòng tôi dấy lên một niềm tự hào sâu sắc về tinh thần thượng võ của dân tộc, về cách mà người xưa cư xử với nhau dù là bạn hay thù. Xen lẫn đó là chút xót xa khi đất nước xưa nay cứ phải trải qua biết bao nhiêu cuộc chiến, lại là nội chiến khốc liệt đã đẩy những con người kiên trung của cả hai phe phải chống lại nhau.

Những câu chuyện trên, chuyện về một võ tướng vị quốc vong thân Võ Tánh, một tướng Trần Quang Diệu dũng mãnh nhưng cũng đầy tình người và tinh thần thượng võ, một hoàng đế Gia Long vẹn nghĩa trước sau. Khi đó tôi đã tự hứa với bản thân mình là đến một lúc nào đó sẽ viết lại những câu chuyện đã được nghe, được đọc này lại. Để truyền một phần nào sự tự hào đó cho những bạn bè xung quanh.

Và cũng để biết rằng nước ta đã một thời có nền hải quân hùng mạnh bậc nhất trong khu vực, khi mà hạm đội của chúng ta bao quát gần như toàn bộ biển đông và Vịnh Thái Lan. Chính vua Gia Long là người đã tiên phong cho tiếp quản các hải đảo xa xôi Hoàng Sa – Trường Sa để sau này vua Minh Mạng (con vua Gia Long) đã cho thành lập Hải Đội Hoàng Sa để bảo vệ xác lập chủ quyền trên những hòn đảo mà người Trung Quốc hiện nay đang ngang nhiên chiếm giữ. Viết với ước mong một ngày không xa, hải quân ta sẽ trở lại lớn mạnh hơn, tiếp bước cha ông gìn giữ đất mẹ.

Vẫn ước mong có một ngày nền điện ảnh nước nhà đủ lớn để có thể truyền tải được những câu chuyện này đi xa hơn, thay vì chỉ là một bài blog nằm trong góc kẹt này. Từng trang sử của đất nước ta, không hiếm những câu chuyện bi thương hùng tráng như vậy.

10.10.2010

Nguồn: http://blog.ngochieu.com/chia-se/thuy-chien-thi-nai-nhung-thien-anh-hung-ca/comment-page-1/#comment-43402

Tháng Một 6, 2011 - Posted by | Lịch sử-Quân sự-Chính trị

Chưa có phản hồi.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: